Typologia zaburzeń mowy

Logopedia – jak podaje jeden z podręczników1– to w języku greckim logos – ‘słowo; mowa ‘

paideia – ‘wychowanie’ czyli wychowanie mowne, językowe ; w jęz. ang. logopedies  –logopedia ‘oraz speech therapy, speech correction ; w jęz. franc. logopédie, ortophonie; niem. – Logopedia oraz łac. logopedia. Według Ireny Styczek – autorki pierwszego podręcznika logopedycznego „jest samodzielną nauką o kształtowaniu prawidłowej mowy, usuwaniu wad wymowy oraz nauczaniu mowy w wypadku jej braku lub utraty‘’2   Od roku 1960 kiedy to Leon Kaczmarek zaczął redagować pierwsze specjalistyczne czasopismo „Logopedia ’’ – dziedzina wzbogacała o coraz to większą liczbę badaczy, praktyków i dzieł teoretycznych. Rozwinął się także spór o przynależność logopedii jako nauki. Jedni widzieli ją jako dział pedagogiki specjalnej (np. M. E. Chwatcew) inni – językoznawstwa stosowanego (np. O. von Essen, J.T. Kania), pozostali skłaniali się do wyodrębnienia logopedii jako nauki o charakterze interdyscyplinarnym,   (np. L. Kaczmarek) mającej powiązania z:

1 – językoznawstwem ogólnym,

2 – psycholingwistyką,

3 – neurolingwistyką,

4 – socjolingwistyką,

5 – cybernetyką,

6 – semiotyką,

7 – anatomią, fizjologią, patologią i rozwojem narządów mowy,

8 – foniatrią,

9 – audiologią,

10 – akustyką,

11 – neurologią,

12 – neuropsychologią,

13 – psychiatrią,

14 – pediatrią,

15 – biologią dziecka,

16 – psychologią wychowawcza, rozwojową i kliniczną,

17 – psychopatologią,

18 – pedagogiką specjalną,

19 – nauką o śpiewie,

20 – rytmologią (rytmiką), itp.

Specjalnościami zawodowymi logopedy są: logopedia wychowawcza, logopedia korekcyjna, surdologopedia oraz logopedia artystyczna. Przez specjalizacje rozumiemy natomiast:

neurologopedię – terapia afazji itp.,

surdologopedię – praca z głuchymi,

oligofrenologopedię – terapia dzieci upośledzonych umysłowo oraz

balbutologopedię – zajęcia z jąkającymi się.

Wracając do logopedii – jako terapii mowy – Irena Styczek3 wyróżnia zaburzenia mowy (w innych pracach nazwane wadami wymowy) dzieląc je na zewnątrzpochodne – środowiskowe i wewnątrzpochodne oraz wady, które dotyczą dzieci z defektami anatomicznymi czy psychoneurologicznymi. Wśród wad mowy najczęściej wyróżniamy: DYSGLOSJĘ – czyli zniekształcenie dźwięków mowy lub niemożność ich wytwarzania na skutek nieprawidłowej budowy narządów mowy lub obniżenia słyszalności;

DYSARTIĘ – uszkodzenie ośrodków i dróg unerwiających narządy mowy (artykulacyjne, fonacyjne i oddechowe);

DYSLALIĘ – opóźnienie w przyswajaniu języka na skutek zwolnionego kształtowania się funkcji pewnych struktur mózgu (termin wieloznaczny);

AFAZJĘ – utratę częściową lub całkowitą znajomości języka po uszkodzeniu pewnych struktur mózgu;

JĄKANIE– zaburzenia płynności mowy, rytmu i tempa;(zaliczane najczęściej do nerwic);

NERWICĘ MOWY- (logoneurozy), mutyzm- brak mowy, afonię czyli zaniemówienie, jąkanie, zaburzenia siły i wysokości głosu u chorych na nerwice;

OLIGOFAZJĘ – czyli niedokształcenie mowy spowodowane upośledzeniem umysłowym;

SCHIZOFAZJĘ – mowę osób mających zaburzenia myślenia  z powodu chorób psychicznych.

Przedstawiona typologia odnosi się do etiologii wad oraz wskazuje na patomechanizmy zaburzeń mowy. Inaczej ukazał tę problematykę  L. Kaczmarek4 za punkt wyjścia przyjmując objawy zaburzeń – skutki językowe. Ze składników wypowiedzi słownej wydziela on trzy jej rodzaje

1) treść,

2) formę językową,

3) substancję foniczną, w której wyróżnia –

a) akcent, melodię, rytm

b) głoski

1 Por. T. Gałkowski, G. Jastrzębowska, Logopedia – pytania i odpowiedzi – podręcznik akademicki, Opole 1999, s.115-136.

2 Por. I. Styczek, Logopedia, PWN, Warszawa 1979.

3 I. Styczek, op. cit.

4 L. Kaczmarek, O przedmiocie i zadaniach logopedii, [W:] Logopedia 1962, nr 4, s. 3-7.